Baş ağrısı toplumda sık görülür ve çoğu zaman migren, gerilim tipi baş ağrısı, uyku düzensizliği, stres, göz yorgunluğu veya sinüzit gibi nedenlerle ilişkilidir. Ancak ağrının uzun sürmesi, giderek artması ya da alışılmış özelliklerinin değişmesi halinde hekim değerlendirmesi gerekir. Sürekli baş ağrısında görüntüleme, yalnızca ağrının süresine göre değil; kişinin yaşı, nörolojik muayenesi, eşlik eden belirtileri ve ağrının başlangıç biçimine göre planlanır. Her baş ağrısında MR veya tomografi çekilmesi gerekli değildir.
Önce klinik değerlendirme yapılır
Görüntüleme kararı verilmeden önce ağrının ne zaman başladığı, nerede hissedildiği, ne kadar sürdüğü, hangi sıklıkla tekrar ettiği ve ağrı kesicilere nasıl yanıt verdiği sorgulanır. Bulantı, kusma, ışık veya ses hassasiyeti, görme değişikliği, uyuşma, güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ateş ve bilinç değişikliği gibi ek bulgular önemlidir.
Migren veya gerilim tipi baş ağrısına tipik biçimde uyan, nörolojik muayenesi normal olan ve alarm bulgusu bulunmayan kişilerde görüntüleme çoğu zaman ilk basamak değildir. Buna karşılık daha önce hiç yaşanmamış özellikte bir ağrı, ani başlangıç ya da giderek kötüleşen bir seyir varsa ileri inceleme düşünülebilir.
Hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?
Aniden başlayan ve saniyeler ya da dakikalar içinde en şiddetli düzeye ulaşan baş ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Baş ağrısıyla birlikte bilinç kaybı, nöbet, kol veya bacakta güç kaybı, yüzde kayma, konuşma bozukluğu, yüksek ateş, ense sertliği, yakın zamanda kafa travması ya da ciddi görme kaybı bulunması da gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gereken durumlardır.
Kanser öyküsü, bağışıklığın baskılanması, gebelik ve doğum sonrası dönem, ileri yaşta yeni başlayan ağrı veya öksürmeyle belirginleşen baş ağrısı da değerlendirme eşiğini düşürebilir.
Tomografi ne zaman tercih edilir?
Bilgisayarlı tomografi hızlı çekim avantajı nedeniyle acil durumlarda sık kullanılır. Ani ve çok şiddetli baş ağrısında beyin kanaması, kafa travmasına bağlı hasar, büyük kitle etkisi veya bazı kemik yapı sorunlarının değerlendirilmesinde ilk seçenek olabilir. Çekim süresi kısa olduğu için hareketli, bilinci etkilenmiş veya acil müdahale gereken hastalarda pratik bir yöntemdir.
Tomografi iyonizan radyasyon içerir. Bu nedenle özellikle gençlerde, gebelik şüphesinde ve tekrarlayan incelemelerde yarar-zarar dengesi gözetilir. Gerekli durumlarda damarların değerlendirilmesi için kontrast maddeli BT anjiyografi planlanabilir. Kontrast madde kullanılacaksa böbrek fonksiyonları ve önceki alerjik reaksiyonlar hakkında sağlık ekibine bilgi verilmelidir.
MR hangi durumlarda kullanılır?
Manyetik rezonans görüntüleme, beyin dokusu ve sinir sistemi yapılarının ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar. Sürekli baş ağrısında görüntüleme gerektiğinde, acil olmayan ve daha ayrıntılı inceleme istenen birçok durumda beyin MR’ı tercih edilebilir. Tümör, iltihabi süreç, damar çevresi yapılar, hipofiz bölgesi veya kafa arka çukuru gibi alanların değerlendirilmesinde MR yararlı olabilir.
MR iyonizan radyasyon içermez; ancak güçlü manyetik alan kullanır. Kalp pili, koklear implant, metalik yabancı cisim veya bazı tıbbi cihazları bulunan kişiler çekim öncesinde mutlaka bilgi vermelidir. Klostrofobisi olanlar için de önceden planlama gerekebilir. Bazı durumlarda kontrastlı MR istenir; kontrast gerekliliğine radyoloji uzmanı ve yönlendiren hekim karar verir.
MR mı, tomografi mi daha doğru?
Tek bir yöntem her hasta için “daha iyi” değildir. Acil kanama şüphesinde tomografi hız avantajı sağlarken, uzun süren ve nörolojik muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilen durumlarda MR daha ayrıntılı bilgi verebilir. Sürekli baş ağrısında görüntüleme yöntemi, klinik soruya göre seçilmelidir. Gereksiz çekimlerden kaçınmak kadar, alarm belirtisi olduğunda uygun incelemeyi geciktirmemek de önemlidir.
Bazı baş ağrılarında özel damar veya sinüs incelemeleri gerekebilir. Bunlar herkese rutin uygulanmaz; muayene ve ön tanıya göre planlanır.
Randevuya giderken ne hazırlanmalı?
Baş ağrısı günlüğü tutmak, değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Ağrının zamanı, süresi, şiddeti, tetikleyicileri, eşlik eden belirtiler ve kullanılan ilaçlar kaydedilmelidir. Önceki görüntüleme raporları ve dijital kayıtlar karşılaştırma için götürülmelidir. Gebelik olasılığı, böbrek hastalığı, implantlar ve metal parçalar çekim öncesinde bildirilmelidir.
Sonuç olarak sürekli baş ağrısında görüntüleme, otomatik olarak tek bir tetkik seçmek anlamına gelmez. Önce ayrıntılı öykü ve nörolojik muayene yapılır; ardından gerekiyorsa aciliyet ve klinik şüpheye uygun yöntem belirlenir.
Sık sorulan sorular
Migren için her yıl MR gerekir mi?
Tipik migreni ve normal nörolojik muayenesi olan herkes için rutin yıllık MR gerekli değildir.
Sinüzit baş ağrısı tomografide görülür mü?
Gerekli görülen durumlarda sinüs tomografisi kullanılabilir; ancak her yüz ve baş ağrısı sinüzit kaynaklı değildir.
Kontrast madde her çekimde kullanılır mı?
Hayır. Kontrast gerekliliği araştırılan duruma ve önceki bulgulara göre belirlenir.
